Het Nationaal Park van het Küre-gebergte – een van de honderd bosrijke hotspots van Europa
In het westen van de Turkse Zwarte Zeekust, tussen de rivieren Bartın en Kızılırmak, strekken de Küre-bergen zich uit over een lengte van 300 kilometer — de meest vochtige en bosrijke bergen in het westelijke Zwarte Zeegebied. In 2000 werd het mooiste deel ervan beschermd als het Küre-gebergte Nationaal Park (Küre Dağları Millî Parkı). Het park beslaat ongeveer 80.000 hectare, waarvan 37.753 hectare de kern vormt; de gemiddelde hoogte is 500 meter. Het Küre-gebergte Nationaal Park is door het WWF erkend als een van de 100 bosrijke hotspots in Europa die dringend bescherming behoeven, en tevens als de enige van de 8 kritieke natuurgebieden in Turkije die is opgenomen in de Europese lijst van de 20 meest kwetsbare natuurgebieden. Hier leven beren en lynxen, bloeien 157 inheemse soorten en reiken de canyons honderden meters diep.
Geschiedenis en oorsprong van het Nationaal Park van het Küre-gebergte
De belangstelling van de internationale natuurbeschermingsgemeenschap voor het Kyure-gebergte kwam al in 1988 tot uiting, toen het WWF dit gebied opnam in de lijst van prioriteiten voor bescherming. Toen begon ook de ontwikkeling van een concept voor de bescherming van het gebied. In de jaren 90 hebben de activiteiten van mijnbouw- en steengroevebedrijven, evenals de ontbossing voor landbouwgrond, de regio ernstige schade toegebracht — juist de dreiging van vernietiging leidde tot een intensivering van de natuurbeschermingsinspanningen.
In de periode 1998–2000 voerde het Turkse Ministerie van Bosbouw, met steun van het UNDP en de FAO, een project uit voor het beheer van nationale parken en het behoud van de biodiversiteit. Dit resulteerde in de officiële oprichting van het Küre Dağları Millî Parkı op 7 juli 2000. Het park omvat de gebieden Pınarbaşı, Cide, Şenpazar, Azdavay, Kurucaşile, Ulus en Amasra in de provincies Kastamonu en Bartın. In datzelfde jaar kwam het concept van een bufferzone rond beschermde gebieden officieel op de agenda van Turkije.
In 2001 werd in Pınarbaşı een ecotoeristisch centrum geopend, waar 20 lokale natuurgidsen werden opgeleid. In 2002 werden ecotoeristische kaarten uitgegeven en tussen 2001 en 2006 werden er onder lokale gemeenschappen campagnes gevoerd voor duurzaam bosgebruik. Het ecotoerisme heeft nieuwe banen gecreëerd, met name voor vrouwen, boswachters en werkloze jongeren. In april 2012 ontving het park het PAN Parks-certificaat – het netwerk van beschermde gebieden in Europa.
Natuurgebieden en bezienswaardigheden
Het sleutelwoord om de Kyure-bergen te begrijpen is 'vochtigheid'. Het westelijke deel van de Zwarte-Zeegebergten krijgt een van de hoogste jaarlijkse neerslaghoeveelheden in Turkije; in combinatie met het kalksteenreliëf heeft dit een ecosysteem van canyons, grotten en relictbossen gecreëerd.
Canyons: Horma, Valla, Çatak, Aydos
De vier belangrijkste canyons van het park – Horma, Valla, Çatak en Aydos – vormen een uniek ecosysteem. De Valla-canyon onderscheidt zich door wanden van meer dan 1000 meter hoog en hevige stormwinden, waardoor het een van de moeilijkst bereikbare plekken is. De canyons snijden door het karstlandschap en vormen smalle gangen met verticale kalkstenen wanden, met aan de voet daarvan een bergbeek. Canyoning vereist hier speciale uitrusting en een ervaren gids.
De Ilgarini-grot
Ilgarini Mağarası is een van de diepste grotten van Turkije. De ingang is enorm, de totale lengte bedraagt 850 meter en de diepte 250 meter. De laatste twee uur van de tocht naar de grot lopen door een steil, vochtig en ongerept bos. Een bezoek is alleen mogelijk met een lokale gids. Bij de ingang zijn de ruïnes van een kleine nederzetting (ongeveer 10 huizen) bewaard gebleven, die vermoedelijk uit de Byzantijnse periode dateren, evenals watertanks.
Bossen: vijf hoogtezones
De bossen van Kyure aan de Zwarte Zee zijn verdeeld in vijf hoogtezones. Bij de kust staan olijfbomen, aardbeibomen, kastanjes, wilde aardbeien en Krim-dennen. Hogerop zijn er gemengde bossen met voornamelijk sparren, beuken en esdoorns. Hoe hoger, hoe vaker er ongerepte, oude bosbestanden voorkomen — deze worden ook wel "old-growth forest formations" genoemd. Voor de Russischsprekende reiziger: een vergelijkbare meerlaagse bosstructuur is bekend uit de Kaukasus, maar de flora van Kyure is uniek en rijker aan endemische soorten.
Fauna en ecotoerisme
In het park leven 48 van de 160 zoogdiersoorten van Turkije: de bruine beer, het ree, het everzwijn, de otter, de wolf (waarvan onlangs weer sporen zijn waargenomen) en de lynx. In 1999 werden hier rode herten opnieuw geïntroduceerd — een soort die in de jaren 1950 volledig uit Anatolië was verdwenen. Beschikbare vormen van actieve toerisme: wildobservatie, wandelroutes (trekking en hiking), paardrijden, mountainbiken, speleologie, canyoning, rotsklimmen.
Interessante feiten en legendes
- Het Kyure-gebergte is het enige van de 8 kritieke natuurgebieden in Turkije dat is opgenomen in de Europese lijst van de 20 meest bedreigde natuurgebieden, die in de jaren 90 is opgesteld.
- In 1999 werden er rode herten uit Bolu naar het park gebracht – een soort die in de jaren vijftig in het wild in Anatolië was verdwenen; vandaag de dag herstelt de populatie zich.
- In de Kyure-bergen zijn 157 soorten inheemse planten geregistreerd, waarvan er 59 op de Rode Lijst staan; een nieuwe soort – Abant Kazgagası – is onlangs geïdentificeerd en heeft het totale aantal inheemse soorten op 158 gebracht.
- De Ylgari-grot, met een diepte van 250 meter, is een van de diepste grotten in Turkije; bij de ingang zijn ruïnes van een nederzetting uit de Byzantijnse periode bewaard gebleven, die schade hebben opgelopen door schatzoekers.
- Het park ontving in 2012 het PAN Parks-certificaat – het eerste in Turkije – wat aantoont dat het voldoet aan de internationale normen voor het beheer van beschermde gebieden.
Hoe er te komen
Het Kyure-gebergte Nationaal Park beslaat verschillende gebieden in de provincies Kastamonu en Bartın. De dichtstbijzijnde grote luchthavens zijn Kastamonu (KFS) en Zonguldak (ONQ); vanuit Istanbul is het naar beide ongeveer 1–1,5 uur vliegen. Vanuit Istanbul is het met de bus ongeveer 4 uur naar Kastamonu en ongeveer 4,5 uur naar Bartın. Het park is via verschillende ingangen te bereiken; het handigst is via Pınarbaşı (ecotoeristisch centrum) of via Amasra.
Amasra — een pittoresk stadje aan de Zwarte Zee met een haven, een historische vesting en enkele hotels — is een ideale uitvalsbasis voor dagtochten naar het park. Van Kastamonu naar de toegangspoort van het park in de buurt van Pınarbaşı is het ongeveer 50 km. Voor de meeste routes (vooral canyoning en Ylgari) is een gids nodig: reserveer deze via het Pınarbaşı Ecotourism Center of lokale reisbureaus in Kastamonu.
Tips voor reizigers
De beste tijd voor het park is mei-oktober. In mei bloeien de bergweiden en zijn de rivieren vol water, in juni-augustus is het weer aangenaam om te wandelen; in de herfst (september-oktober) kleuren de bossen goud en rood – een van de mooiste uitzichten in de Zwarte Zeeregio. In de winter zijn sommige wegen onbegaanbaar vanwege de sneeuw.
Voor wandelroutes zijn wandelschoenen met profielzolen nodig: in het bos en bij de canyons is het vaak vochtig. Voor canyoning en speleologie is speciale uitrusting nodig, die je kunt huren in Pınarbaşı of via gidsen. De telefoonverbinding in de valleien is onbetrouwbaar — offline kaarten zijn verplicht. Vanuit Kastamonu is er geen regelmatig openbaar vervoer naar het park – je hebt een auto of een georganiseerde excursie nodig. In de dorpen rondom het park worden toeristen ontvangen in familiepensions (pansiyon) – een voor Turks ecotoerisme traditionele vorm met huisgemaakte maaltijden en kennis van de omgeving.
Het park is goed te combineren met een bezoek aan Amasra (UNESCO, historische vesting en stranden) en İnebolu (het antieke Abonotich). Het Kyure-gebergte Nationaal Park — voor wie in Turkije niet op zoek is naar stranden en ruïnes, maar naar een echt wild bos, waar de bruine beer sporen achterlaat in de modder en de canyon zich ontvouwt als een plotselinge afgrond achter een bocht in het pad.